Những tài năng “cất cánh” trên “đường băng” GATE: Khi lộ trình cá nhân hóa tạo nên khác biệt

Một học sinh từng loay hoay giữa công nghệ và nghệ thuật trước khi tìm thấy hướng đi trong Khoa học Máy tính. Một nghệ sĩ trống tuổi teen theo đuổi hành trình chuyên sâu suốt nhiều năm để đạt chuẩn biểu diễn quốc tế. Một học sinh đưa lịch sử ra khỏi sách giáo khoa để trở thành không gian đối thoại học thuật trong cộng đồng. Một dự án drone cứu hộ được phát triển từ mối quan tâm rất thật về thiên tai và khả năng ứng dụng công nghệ vào đời sống.

Nhìn bề ngoài, những hành trình này gần như không có điểm chung: khác lĩnh vực, khác cách học, khác đích đến. Nhưng nếu nhìn sâu hơn, có thể nhận ra một nền tảng chung phía sau: mỗi học sinh đều được phát triển thông qua một lộ trình cá nhân hóa được thiết kế riêng tại Trung tâm Tư vấn và Phát triển Tài năng GATE – Vinschool.

Tại Trung tâm GATE, cá nhân hóa không chỉ là thiết kế trải nghiệm học tập khác biệt cho từng học sinh. Đó là quá trình xây dựng một Kế hoạch Phát triển Cá nhân (ALP – Advanced Learning Plan) dựa trên năng lực, động lực nội tại, định hướng phát triển và mục tiêu dài hạn của từng học sinh. Quan trọng hơn, ALP không phải một bản kế hoạch cố định, mà là một lộ trình liên tục được điều chỉnh theo sự phát triển thực tế của mỗi em.

Theo đại diện Trung tâm GATE, nhiều học sinh có sự thay đổi về định hướng hoặc phát triển vượt trội so với mục tiêu ban đầu sau quá trình đào tạo chuyên sâu ở giai đoạn đầu. Điều đó thúc đẩy Trung tâm GATE lựa chọn cách tiếp cận mở. Thay vì đặt học sinh vào một khuôn phát triển cố định, Trung tâm GATE tạo đủ không gian để các em khám phá, kiểm chứng và dần xác lập con đường phù hợp nhất với bản thân.

Nguyễn Ngọc Thủy Linh: Khi việc “chưa biết mình là ai” không còn là bất lợi

Những năm đầu tại Trung tâm GATE, Thủy Linh bộc lộ nhiều mối quan tâm ở đa dạng lĩnh vực từ Khoa học Xã hội đến Công nghệ, từ các vấn đề môi trường đến kể chuyện và sáng tạo nội dung. Điểm chung trong các dự án mà Linh theo đuổi là mong muốn tạo ra những giá trị tích cực cho cộng đồng.

Với hồ sơ năng lực như vậy, thay vì định hướng ngay vào một ngành cụ thể, ALP của Linh được thiết kế theo hướng liên ngành, cho phép phát triển song song nhiều năng lực khác nhau qua các dự án thực tế.

Ở giai đoạn đầu, Linh được tiếp cận nghiên cứu các vấn đề môi trường, đồng thời tham gia các khóa học về viết kịch bản, quay dựng và sản xuất phim cùng chuyên gia. Thành quả là phim ngắn The Voice Outside Our Glasses giành Giải Vàng tại Bow Seat 2021 – cuộc thi quốc tế về nghệ thuật và nâng cao nhận thức môi trường.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý không nằm ở giải thưởng, mà ở bước chuyển tiếp sau đó.

Với tiềm năng đa lĩnh vực cùng định hướng quan tâm ngày càng mở rộng, Linh được Trung tâm GATE điều chỉnh ALP sang phát triển dự án game nhập vai “Silexa” – ý tưởng do chính Linh khởi xướng nhằm giúp người học tiếp cận lập trình thông qua trải nghiệm tương tác.

Khi bắt đầu dự án, Linh gần như chưa có nền tảng lập trình. Thay vì yêu cầu học sinh “đủ giỏi mới làm”, Trung tâm GATE thiết kế lộ trình theo từng giai đoạn: học coding nền tảng, làm việc cùng chuyên gia cố vấn và phát triển kỹ năng thiết kế game.

Sau hơn ba năm, dự án đã ra mắt bản demo thông qua workshop trải nghiệm dành cho học sinh.

“Hành trình của Thuỷ Linh là ví dụ điển hình cho định hướng cá nhân hóa trong chương trình đào tạo của Trung tâm GATE khi các ALP không cố định và không phải lúc nào cố định với mục tiêu”, đại diện Trung tâm GATE chia sẻ. “Đôi khi điều quan trọng hơn là tạo được những trải nghiệm học thuật đủ sâu để mỗi học sinh tài năng thực sự có cơ hội khám phá tiềm năng của bản thân”.

Quá trình khám phá đa chiều này phần nào giúp Linh xác định rõ hướng theo đuổi ngành Khoa học Máy tính và giúp nữ sinh tích lũy những hành trang để chinh phục mức học bổng 70% ngành Computer Science tại Texas Christian University (Mỹ).

An Nam Anh: Khi cá nhân hóa không phải mở rộng, mà là đi đủ sâu

Nếu Thủy Linh đại diện cho hành trình khám phá đa lĩnh vực, thì An Nam Anh lại là một trường hợp hoàn toàn khác.

Ngay từ khi bước vào Trung tâm GATE, Nam Anh đã có một định hướng rất rõ ràng: âm nhạc, cụ thể là bộ môn trống.

Trong trường hợp này, ALP không được thiết kế để mở rộng trải nghiệm theo chiều ngang, mà tập trung vào phát triển chiều sâu chuyên biệt trong thời gian dài.

Suốt 6 năm, Nam Anh theo học với lộ trình 1:1 cùng chuyên gia, liên tục nâng chuẩn ở các năng lực cốt lõi: kỹ thuật biểu diễn, khả năng solo, phối hợp ban nhạc và tư duy dàn dựng sân khấu. Điểm đáng chú ý là lộ trình không vận hành theo kiểu “học thêm nâng cao”, mà được điều chỉnh theo từng giai đoạn phát triển, trưởng thành về mặt năng lực và định hướng nghệ thuật của học sinh.

Có thời điểm, mục tiêu chính của ALP là tập trung vào nâng cao, hoàn thiện nền tảng kỹ thuật. Ở giai đoạn sau đó, trọng tâm có thể chuyển sang khả năng trình diễn sân khấu và phối hợp với ban nhạc chuyên nghiệp, v.v.. Những thay đổi này được trao đổi thường xuyên với Nam Anh và các cố vấn chuyên môn để có những điều chỉnh phù hợp với chuẩn đầu ra của từng giai đoạn. Nhờ quá trình đào tạo liên tục và có tính hệ thống, Nam Anh có cơ hội tham gia các khóa học nâng cao tại nước ngoài, phối hợp với nghệ sĩ quốc tế và biểu diễn ở nhiều sân khấu chuyên nghiệp.

Ở tuổi 15, Nam Anh đạt chứng chỉ Trinity Grade 8 — cấp độ cao trong hệ thống của Trinity College London — với số điểm xuất sắc, đồng thời ghi dấu ấn tại các sân chơi quốc tế như Liên hoan Nghệ thuật Châu Á Thái Bình Dương và Drum-off Global tại Singapore.

Tuy nhiên, theo đội ngũ Trung tâm GATE, thành tích không phải giá trị duy nhất của hành trình này.

“Điều khó nhất với học sinh theo nghệ thuật không phải chỉ là kỹ năng, mà là khả năng duy trì kỷ luật và động lực trong một quá trình rất dài,” đại diện Trung tâm cho biết. “Cá nhân hóa ở đây nằm ở việc xây dựng được một lộ trình đủ sâu để học sinh có thể đi đường dài với lĩnh vực mình theo đuổi”.

Nguyễn Kỳ Minh: Khi tri thức học thuật được kết nối với đời sống xã hội

Với Nguyễn Kỳ Minh, lịch sử chưa bao giờ chỉ là một môn học, mà là một lĩnh vực quan tâm gắn với nhu cầu tìm hiểu sâu về chính trị, văn hóa và các chuyển động xã hội. Điều cần thiết vì thế không chỉ là tích lũy kiến thức, mà là một môi trường đủ chiều sâu học thuật và đủ không gian để lan tỏa tri thức.

Ở lớp 8, Minh cùng cộng sự khởi xướng dự án “Sạp sách Lịch sử” – một không gian dành cho học sinh yêu lịch sử với các hoạt động điểm sách, workshop và tọa đàm về di sản, ký ức chiến tranh và các vấn đề xã hội đương đại tại Vinschool Central Park và Golden River.

Đó cũng là lý do ALP của Minh không chỉ bao gồm học thuật chuyên sâu, mà còn mở rộng sang kỹ năng xây dựng dự án cộng đồng.

“Điểm nổi bật ở Kỳ Minh không chỉ nằm ở năng lực học thuật, mà còn ở sự bền bỉ theo đuổi đam mê và mong muốn lan tỏa giá trị của tri thức tới cộng đồng,” mentor của Minh tại Trung tâm GATE chia sẻ. “Ở đó, GATE đóng vai trò đồng hành, định hướng và tạo điều kiện để học sinh từng bước hiện thực hóa những mục tiêu đó theo cách phù hợp với năng lực và định hướng cá nhân.”

Hành trình của Minh tại Trung tâm GATE khép lại với học bổng 100% tại Đại học Fulbright Vietnam và 50% ngành Global Studies tại National University of Singapore (NUS). Nhưng với Minh, có lẽ giá trị lớn hơn nằm ở việc lịch sử không còn là kiến thức để ghi nhớ, mà trở thành công cụ để tham gia đối thoại xã hội và tạo ra kết nối cộng đồng.

Bùi Khánh Minh: Xây nền cho một giấc mơ hàng không

Bùi Khánh Minh đến với GATE từ năm lớp 8 cùng niềm yêu thích đặc biệt dành cho hàng không và chế tạo tên lửa. Nhận thấy tiềm năng và sự hứng thú nổi bật của Minh, GATE từng bước tạo điều kiện để Minh được thử sức với các dự án thực tế và phát triển đam mê theo hướng bài bản, chuyên sâu hơn.

Đây là lĩnh vực đòi hỏi nền tảng học thuật và kỹ thuật ở mức cao, đồng thời yêu cầu khả năng tự học, nghiên cứu và thử nghiệm kéo dài trong nhiều năm.

Vì vậy, thay vì tập trung vào các khoá đào tạo, dự án ngắn hạn, ALP của Minh được xây dựng theo hướng phát triển nền tảng bền vững: khí động học, hệ thống điều khiển, thiết kế UAV và tư duy nghiên cứu ứng dụng.

Một trong những dự án tiêu biểu của Minh là “The Servator” – drone hỗ trợ tìm kiếm nạn nhân trong thiên tai, tích hợp GPS, camera và công nghệ học máy. Thách thức không chỉ nằm ở việc hình thành ý tưởng dự án, mà còn là quá trình chuyển hóa ý tưởng đó thành sản phẩm có thể kiểm chứng bằng năng lực kỹ thuật thực tế.

“Rất nhiều học sinh có ý tưởng lớn,” mentor của Minh chia sẻ. “Nhưng để đi từ ý tưởng đến một sản phẩm hoạt động được, các em cần trải qua rất nhiều vòng thử – sai – điều chỉnh. Đó mới là phần quan trọng của quá trình phát triển năng lực.”

Dự án sau đó được bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và đạt giải tại các cuộc thi quốc tế như StarT Competition và Pratt & Whitney Singapore Invention Convention. Hiện Minh theo học tại Đại học Purdue (Mỹ) — một trong những cơ sở hàng đầu thế giới về kỹ thuật hàng không.

Không có một công thức chung cho sự phát triển tài năng

Theo Trung tâm GATE, điểm cốt lõi của cá nhân hóa không nằm ở việc xây dựng những lộ trình “đặc biệt”, mà ở việc nhìn nhận học sinh như những cá thể có tốc độ phát triển, động lực và cách học khác nhau.

Vì vậy, thay vì áp dụng một khuôn phát triển đồng nhất, Trung tâm GATE xây dựng ALP như một hệ thống mở: có mục tiêu, có tiêu chuẩn chuyên môn, nhưng đủ linh hoạt để điều chỉnh theo sự thay đổi thực tế của từng học sinh.

Các ALP được rà soát định kỳ cùng học sinh và phụ huynh, đồng thời có thể thay đổi về mục tiêu, cường độ đào tạo, mentor hoặc trải nghiệm thực tế tùy theo từng giai đoạn phát triển.

Trong cách tiếp cận đó, giải thưởng hay học bổng không được xem là đích đến cuối cùng, mà là một phần của quá trình kiểm chứng năng lực.

Điều Trung tâm GATE hướng tới là giúp học sinh có thể phát triển sâu năng lực ở lĩnh vực tài năng đang theo đuổi và tạo cơ hội để các em tạo ra giá trị bằng chính thế mạnh riêng của mình.

Có lẽ vì thế, dù đi theo những quỹ đạo rất khác nhau, các học sinh tài năng Vinschool vẫn có một điểm chung: các em không được đào tạo để trở thành phiên bản “giống nhau nhưng xuất sắc hơn”, mà được phát triển để trở thành phiên bản phù hợp nhất với chính mình.