Khám phá thế giới chất rắn và chất lỏng – Tư duy nghiên cứu khoa học của lớp 3 với mô hình 5E
Trong một tiết học khoa học của Chương trình Cambridge về chất rắn và chất lỏng, học sinh lớp 3 Vinschool đã có những phút giây khám phá bất ngờ, từ những giả định ban đầu về cát là chất lỏng đến việc nhận ra bản chất thật sự của cát.
Bài học áp dụng mô hình 5E (Engage – Khởi động, Explore – Khám phá, Explain – Giải thích, Elaborate – Mở rộng, Evaluate – Đánh giá), giúp các em hiểu sâu sắc về thế giới xung quanh thông qua trải nghiệm và tư duy phản biện.
Khởi động (Engage): Bài học bắt đầu bằng việc đưa ra các câu hỏi khơi gợi trí tò mò, như “Cát là chất rắn hay chất lỏng? Tại sao?” Ban đầu, nhiều em nhanh chóng suy nghĩ rằng cát giống chất lỏng vì có thể “chảy” từ tay này sang tay khác và thay đổi hình dạng khi đổ vào các vật chứa khác nhau. Sự mở đầu này tạo cơ hội để các em bắt đầu hành trình tự khám phá, với những suy nghĩ đầu tiên đôi khi có thể chưa chính xác nhưng rất cần thiết cho khám phá khoa học.
Khám phá (Explore): Các em được chia thành nhóm nhỏ và thực hiện các thí nghiệm với cát, nước, dầu, đá cuội… Khi đổ cát qua lại giữa các vật chứa, các em nhận thấy rằng mặc dù cát “chảy” như chất lỏng nhưng mỗi hạt cát vẫn giữ nguyên hình dạng. Trong khi đó, nước và dầu có thể tự do thay đổi hình dạng và lấp đầy hoàn toàn không gian chứa. Hoạt động này giúp học sinh bắt đầu phân biệt cát và chất lỏng qua các đặc điểm cơ bản và xây dựng nền tảng cho sự hiểu biết chính xác hơn.
Giải thích (Explain): Qua nghiên cứu trên kính phóng đại, thảo luận cùng giáo viên và bạn bè, các em dần hiểu ra rằng, dù cát có tính chất “chảy” khi đổ, nó vẫn là tập hợp các hạt chất rắn nhỏ. Mỗi hạt cát có hình dạng riêng biệt và không thể biến đổi như nước. Từ các giả định ban đầu, các em được dẫn dắt để hiểu sâu hơn về sự khác biệt thực sự giữa chất rắn và chất lỏng.
Mở rộng (Elaborate): Các em còn được tìm hiểu thêm về hiện tượng “hạt rắn chảy” qua việc so sánh cát với nước. Điều này giúp học sinh thấy rõ rằng cát thuộc về chất rắn, không phải chất lỏng, dù có những điểm tương đồng trong hành vi “chảy”. Nhờ hoạt động này, học sinh có thể hiểu sâu hơn về những vật liệu phức tạp, vượt qua suy nghĩ ban đầu để tiếp cận với kiến thức khoa học chính xác.
Đánh giá (Evaluate): Cuối cùng, mỗi học sinh tự tay sắp xếp các vật liệu thành nhóm chất rắn và chất lỏng, đồng thời đưa ra lời giải thích ngắn gọn cho sự phân loại của mình. Từ sự nhầm lẫn ban đầu, các em giờ đây đã có sự tự tin để giải thích rõ ràng và khoa học hơn về bản chất của các vật liệu như cát.
Qua bài học chỉ 35 phút, học sinh không chỉ được trang bị kiến thức mà còn phát triển tư duy phản biện và khả năng nghiên cứu khoa học. Mô hình 5E đã giúp các em trải qua hành trình từ những suy nghĩ ban đầu đến sự hiểu biết chính xác, xây dựng nền tảng tư duy vững chắc cho việc khám phá khoa học trong tương lai.
